ابن فقيه همداني : « 1 » [ كتاب أو در پنج مجلّد است ] وى در آن به راهى ديگر رفته ، جز شهرهاى بزرگ را ياد نكرده است ، روستاها وبخش‌ها را مرتب نكرده ، چيزهائى كه شايسته نيست در آن كتاب آورده است . گاهى از دنيا پرهيز مىدهد وگاه بدان مىخواند ، گاه مىگرياند وگاه بازى مىدهد ومىخنداند . [ أو حشو وزوايدى نيز در آن آورده مىگويد : آنها را براي خستگىزدائى از خوانندگان آورده‌ام . گاهى كه من در كتاب ابن فقيه مىنگرم چنان در داستانهايش گم مىشوم كه فراموش مىكنم گفتگو دربارهء كدامين شهر است . ] جاحظ وابن خردادبه : دو كتاب * از ايشان مانده كه خيلى كوتاهند وسودى چندان ندارند . چنين بود تأليفهائى كه در اين باره ، پس از جستجو در كتابخانه‌ها وكتابها بدستم رسيده است . [ ومن چنين دراز گوئى را نپسنديدم ولى داستان وگفتگوهائى شايستهء موضوع كه سبب سردرگمى نشود آوردم ، وگاهى به سجع وقافيه نيز پرداختم كه عوام را خوش آيد . زيرا كه أديبان نثر را بر نظم ترجيح دهند ولى عوام سجع وقافيت را دوست مىدارند . * ] من كوشيده‌ام تا آنچه را آنان نوشته‌اند ننويسم ، وآنچه آورده‌اند دوباره گزارش ندهم ، مگر در موارد ضروري [ چنانكه در إقليم سند كردم وداستان سدّ كه آوردم « 2 » ] تا مگر حق ايشان پايمال نكرده واز تأليف‌هايشان ندزديده باشم . با اين همه ، تنها آن كس ارزش كتاب مرا

--> ( 1 ) أحمد بن محمد م 340 ( هدية العارفين 1 : 62 ولغتنامه آ : 336 ) . ( 2 ) سند در چ ع 474 وسد ذو القرنين ( يأجوج ) در چ ع 362 آمده كه مؤلف عبارت خردادبه را نقل نموده است .